foto: © Ron Baggerman

Tijdens de uitverkiezing van de Beste Gitarist van Nederland in de Pepsi Stage in Amsterdam liepen we in de "rust" (het was immers een wedstrijd…) de voorhal van de Pepsi Stage in om een borrel te halen. Als je als oude rot in het vak constateert dat zelfs 12-jarige jochies al veel meer in hun mars hebben dat jij op 30 jarige leeftijd, heb je zo'n borrel immers nodig.

Maar ook in de voorhal was het gitaristische geweld niet te ontlopen. Terwijl we een bestelling deden bij de barjuf werden we getracteerd op een virtuoos concert van, zo dachten wij, een aantal gitaristen. Het geluid bleek echter te komen van een gitarist die achter een van de verkoopstandjes stond. We weten niet wat het tegenovergestelde is van "scheel kijken" maar toen we onze ogen hadden uitgewreven bleek nog steeds dat er niet een paar gitaristen aan het spelen waren, maar slechts één! Had deze jongen soms begeleidende muziekopnamen bij zich?

Nee, hij bleek het allemaal zelf te doen. En wel op een instrument dat niet zou misstaan in een aflevering van Star Trek: De "Chapman Stick", een electrische gitaar met 12 snaren waarop de betreffende persoon vloeiend Metalsolo's speelde met de ene hand en de begeleidende akkoorden tegelijkertijd met de andere hand. Hij speelde met beide handen, ofwel enkel pull-off, hammer-on en fingertapping. Een plectrum kwam er niet aan te pas.

We konden het niet laten om een praatje met hem te maken en we raakten in gesprek terwijl hij bleef doorsoleren op zijn … eh … gitaar. Hij stelde zich voor als Ron Baggerman, een Stickspeler pur sang die een tweetal prachtige CD's bleek te hebben uitgebracht: "The Seven Sisters" en "Galaxy Gypsy" (zie voor meer info: www.galaxygypsy.nl).

Kortom, tijd voor een interview met Ron Baggerman, een van de grootste Stickspelers van het moment.

Grand Stick

Ron, die Chapman-Stick, kun je ons vertellen wat het precies is?
De Stick is een 'Twee-Handig Tapping Instrument', uitgevonden en gefabriceerd door Emmett H. Chapman. Hij vond in 1969 deze 2-handige speeltechniek uit op een elektrische gitaar. Een similaire techniek ( Eddie van Halen, etc.) werd al langer gebruikt. Alleen speelden deze gitaristen met de rechterhand parallel aan de snaren en dus 'tapten' ze voornamelijk in de zelfde fretruimte.

Emmett ontdekte dat de rechterhand-vingers haaks op de snaren 'getapt' kunnen worden (de vingers dus parallel met de frets). Hierdoor promoveerde de rechterhand van effectmaker c.q. "aanjager" of aandrijving, tot een compleet onafhankelijke fretspeler.

Sommige Sticks hebben 8 snaren, andere 10 en - ik geloof de meest uitgebreide - 12 snaren. Als we uitgaan van de 12 snarige, welke snaren heeft die Stick?
De standaard Stick heeft 10 snaren in 2 groepen van 5 snaren ingedeeld. De standaard stemming is als volgt. De melodiekant (de 'gitaar') loopt af vanaf een D (een hele noot onder de hoge E-snaar van een gitaar) in kwarten omlaag. Ofwel: D-A-E-B-F#. Vervolgens loopt de baskant (de bassnaren) weer in toonhoogte in kwinten op vanaf een C (twee hele tonen onder de lage E van een standaard basgitaar):

C-G-D-A-E

De lage snaren bevinden zich dus in het midden van de hals.De 12-snarige Stick (de "Grand Stick") heeft een extra lage melodie snaar (C#) die onder de F# komt. En een hogere bas snaar (B) die boven de E komt.

Dus wordt het dan : Melodie D-A-E-B-F#-C# (de melodiekant), en Bas C-G-D-A-E-B (de baskant). Zoals je ziet is er een naamrelatie tussen twee groepen snaren: in de melodiekant lopen de kwarten af (bijvoorbeeld de snaren A-E-B) en in de baskant lopen de kwinten op (bijvoorbeeld de snaren A-E-B) . Met andere woorden, de namen komen overeen maar de toonhoogte wordt "geïnventeerd" (andere toonhoogte).

Het bereik is zowel bij de 10- als de 12-snarige Stick 5 ¼ octaaf

Waarom is de Stick niet zo opgebouwd dat de snaren - van hoog naar laag - doortellen van de standaardgitaar stemming: E - B - G - D - A - E en dan 6 keer verder omlaag (weer een ronde EBGDAE)?
Er is tegenwoordig op de Stick nog een stemming bij gekomen, die een 2e standaard stemming dreigt te worden: de 'Matched Reciprocal' stemming. Hierbij zijn de melodie snaren een hele toon lager als bij de standaard stemming. Dit resulteert in de volgende snaren: melodiekant = C-G-D-A-E-B aflopend in hoogte, en baskant: C-G-D-A-E-B oplopend in hoogte. Hierbij loopt het dus wel op de manier door die jij aangeeft.

De standaard gitaar heeft eigenlijk een vreemde stemming. Vanaf de lage E wordt eigenlijk steeds een kwart omhoog gegaan totdat de B-snaar roet in het eten gooit. Die snaar zou een C-snaar moeten zijn en vervolgens de hoge E-snaar een F. Weet je waarom de standaard gitaar die onlogica in zich herbergt? En waarom volgt de Stick de "kwartencirkel" wel consequent?
De reden dat bij een gitaar een terts afstand gecombineerd wordt met kwarten is dat het aanslaan van akkoorden meer rendement geeft als je de 2 buitenste snaren in octaven stemt.Als je de gitaar in kwarten stemt (E-A-D-G-C-F) dan wordt het een stuk moeilijker 'speelbare' akkoorden te vinden. Vandaar dat gitaristen die veel tappen (Carlos Vamos bijvoorbeeld) hun gitaar wel in kwarten stemmen, doordat zij niet met de plectrum aanslaan maar tappen hebben ze niets met de toongeografie die voortkomt uit de enkelhandige techniek te maken.

Ron Baggerman

Kun je ons vertellen waarom bij de Stick-stemming de kwinten- en kwartencirkel zijn gevolgd?
Het mooie van de kwintbasstemming van de Stick is dat je grotere intervallen ter beschikking hebt binnen een klein fysiek gebied. In de bas zijn sowieso grotere intervallen praktischer. In de melodie wil je juist kleinere intervallen aangezien solo's hier vaak uit opgebouwd zijn, vandaar dat de kwartenstemming zich daar meer voor leent.

Ik heb begrepen dat er naast een 6/6 indeling ook een 7/5 indeling is. Hoe ziet die indeling er precies uit?
Ik heb zelf 2 jaar op deze 7/5 stemming gespeeld. Je hebt een extra lage melodie-snaar ter beschikking, wat leuk is al je nog lager wil gaan in je solo's. De stemming is dan dus: D-A-E-B-F#-C#-G#. Ik gebruikte die lage snaar eigenlijk te weinig en kreeg in m'n linkerhand vaak kramp aangezien de basgroep hoger lag en je dus meer moest rekken.

Is het moeilijk om de Stick onder de knie te krijgen? Op een standaard gitaar is je rechterhand als het ware de motor onder je linkerhand en daarmee hebben links en rechts met dezelfde tonen te maken. Op de Stick maken links en rechts hun eigen muziek/melodie, die zelfs tegen elkaar in kunnen gaan?
Ben je gek .... heel makkelijk(!) .... en moeilijk tegelijk! Het is niet makkelijker of moeilijker dan welk ander instrument dan ook. Natuurlijk kun je er hele ingewikkelde composities mee maken. Maar het is erg speelvriendelijk: de 'aanslag' is erg licht, aangezien er minder spanning op de snaren staat dan bij een gitaar of bas. Vanwege de neutrale kwart/kwinten stemming liggen de ladders/akkoorden veel logischer dan bij een gitaar.

Waar je aan moet wennen als je vanaf gitaar of bas de Stick bekijkt, is dat elke vinger nu twee functies heeft: de toonhoogte bepalen (plaats op de nek) wat normaal de linkerhand op de gitaar doet, en de aanslag/energie wat normaal de rechterhand op de gitaar doet. Het is een andere manier van denken, maar met behulp van het lesboek "Free Hands" geschreven door Chapman, waarin alle vingerzettingen worden uitgelegd voor akkoorden en ladders, plus andere lesmethoden van o.a. Greg Howard , Bob Culbertson, in boekvorm en video, kom je een heel eind. Ik geef zelf Stickles op o.a. seminars en privé, en ben ook bezig met een methode te schrijven alsmede eigen nummers in zowel noten als tablatuur.

Natuurlijk is een van de interessantste - en tegelijk weer moeilijkste - dingen dat je linker- en rechterhand onafhankelijk van elkaar moeten kunnen spelen. Daarentegen zijn er genoeg makkelijke technieken die snel een complex resultaat leveren. Links en rechts worden b.v. gecomplementeerd. Speel je bijvoorbeeld met je ene hand een C-akkoord (C-E-G) en met de andere idemdito, maar 2 vakken naar rechts verschoven waardoor je met die hand dan een D-akkoord (D-F#-A) hebt, dan resulteert dat in C-E-G-D-F#-A, ofwel in intervallen: 1-3-5-9-#11-13. Met andere woorden, je hebt dan een C#11,13. Met een simpele vingerzetting dus een compex akkoord. Idemdito met ladders: je linkerhand speelt bijvoorbeeld weer een C-drieklank en je rechterhand een C-ionische toonladder (C-D-E-F-G-A-B-C). Daal nu met de rechterhand een kwart (blijf dus in dezelfde positie maar verander alleen van snaar) en je krijgt als resultaat: G-A-B-C-D-E-F#-G = G-ionische = C-lydisch (4e trap).

Is de stemming van de Stick erop gericht om met de rechterhand de dragende noten/akkoorden te spelen en met links de melodie/solo?
Net als bij een piano speelt links voornamelijk de begeleidende rol van bassen/akkoorden. De linkerhand is dus meer de motor. Rechts is meer geschikt om melodie en/of aanvullende akkoorden te spelen.

Blijf je met de rechterhand slechts op de onderste 6 snaren spelen en met de linker op de bovenste, of gaat dat door elkaar heen en bestrijk je met één hand 12 snaren tegelijk?
Het is wel één van de hoofdtechnieken, maar ik hou persoonlijk ook erg van het zogenaamde "vlechten" van de tonen door met elke hand op 2 groepen tegelijk te spelen. Voorbeeld: Ik speel met m'n wijsvinger van m'n linkerhand een bas toon op de 1e bassnaar (zit bijna in 't midden), rechts speelt een 3-stemmig akkoord op snaar 3-4-5 van de melodiegroep, de rechterduim speelt de hoogste bassnaar (bovenkant) en de linkerhand-ringvinger en -pink spelen op melodiesnaren 1-2 (onderkant). Nu lopen er 4 partijen door elkaar.

Wat zijn de voor- en nadelen van de Stick. Het voordeel laat zich raden: groot bereik en dragende en melodieuze noten naast elkaar. Is een nadeel niet dat de "attack" van het plectrum wordt gemist of de mogelijkheid om met het plectrum een snerpende boventoon te maken?

De voordelen zijn de volgende:

• Als solo instrument is het compleet, net als de piano heb je een groot toonbereik tot je beschikking - De Stick heeft een grote dynamiek, je kunt van een klein "kabbelend" combogeluid overschakelen op massief geweld.
• Speel je met een drummer samen, dan ben je als duo een band, wat weer scheelt met uitbetalen van de gage (geintje). Zonder dollen.... het is een spontaner instrument in bandverband. Als je er een beetje op bedreven bent, dan kom je op een punt dat je stopt met 't vergelijken van Stick met gitaar en dan merk je pas de sterke punten van 't instrument.
• Aangezien de linker- en rechterhand van 2 verschillende kanten de 'nek' benaderen, kun je dezelfde naamtonen met dezelfde vingers in beide handen spelen. Voorbeeld: de wijsvingers spelen allebei een C, daarna met beide middelvingers een C# (vak hoger) gevolgd door een D met beide ringvingers. Het probleem dat je bij de piano hebt (linker- en rechterhand liggen als spiegelbeeld naast elkaar) doet zich niet meer voor.
• De handen zitten elkaar niet in de weg wanneer clusters van tonen met onderling kleine intervallen gespeeld worden, dit in tegenstelling tot de piano.
• In de bas kunnen 'basmotors' gespeeld worden, hierdoor ontstaat een effect dat een kruising is van conga met bas.
• Iedere Stickspeler klinkt totaal anders. De mogelijkheden om tonen neer te zetten op een gitaar zijn beperkter, aangezien bij de gitaar voornamelijk alleen de linkerhand dit doet. Je kunt hierdoor makkelijker een eigen geluid vinden.
• Het is een stereo instrument; de bas en melodiegroepen hebben aparte elementen/uitgangen.
• Roland heeft speciaal voor de Stick een GK2a element ontworpen. De Stick geeft met dit midi-element geen hoorbare vertraging. Het 'trackt' veel beter dan bij een gitaar. De reden hiervoor is dat bij de 'tapping' speeltechniek minder bijgeluiden aanwezig zijn waardoor is 't sneller te herkennen is voor midi.

Wat de nadelen betreft, bepaalde expressieve technieken welke je met je plectrum hebt, kun je op de Stick niet uitoefenen. Maar ik heb door de jaren heen heel wat alternatieve technieken gevonden die dit zeker kunnen benaderen. Tegelijkertijd moet je geen peren met appels vergelijken. De Stick zit in de bas/gitaar-familie qua fysiek maar de speeltechniek komt voor een groot deel van piano. De Stick zou gezien kunnen worden als een harmonisch/melodisch percussie instrument.

De Stick is niet beter of slechter dan een gitaar, beide instrumenten complementeren elkaar. De meeste Stickspelers gebruiken de Stick als 2e instrument in hun band.

Sinds kort is er ook de NS/Stick, ofwel de Ned Steinberger Stick. Deze heeft 8 snaren en kan gestemd worden als een gitaar, maar dan een kwint lager. Hierop kan worden getapt maar ook gewoon worden aangeslagen net als bij een bas/gitaar. Binnen afzienbare tijd hoop ik deze ook te kunnen leveren.

Thanks Ron!

zie verder: Workshop Ron Baggerman

top

 Relevante links: