Welkom op het GitaarNet.
  • Zoeken op producten


  • GitaarNet Specials

  • Deel II: Klankhout kiezen

     ARTIKELEN


    Deel II: Klankhout kiezen
    De kracht van een geslaagd gitaarbouw project
    door Arne Hempenius Juni 2006
    Lion Guitars

    Het lijkt misschien zo eenvoudig, hout kiezen voor het bouwen van je gitaar. Maar uiteindelijk is kiezen alles behalve simpel. Enerzijds is de keuze enorm, er zijn vele houtsoorten die met succes gebruikt worden in de gitaarbouw. Anderzijds zijn de (in literatuur) gepresenteerde houtsoorten steeds weer verwijzingen naar drie - inmiddels traditioneel bepaalde - hoofdsoorten.

    Wat kan nu motivatie zijn voor een bepaalde keuze? Eigenlijk zijn dat vier zaken:
    Het budget, traditie, klankkleur en esthetiek. En deze zaken kunnen en zullen soms vrijwel naadloos in elkaar overgaan, daarbij vooral voor meer verwarring zorgend dan helderheid verschaffend.

    Het budget
    Budget is persoonlijk. Het gaat om je bereidheid een bepaald bedrag te investeren in materiaal voor een gitaar. Wat ik er over kwijt kan, is dat een tweede gitaar in het algemeen goedkoper is dan de eerste. Voor de eerste moet je vaak bovenop materiaal een en ander in gereedschap en hulpmiddelen investeren. Daaraan kan ik toevoegen dat de meeste mensen aan wie ik hout lever overgeleverd worden aan een passie die leidt tot meer dan één instrument.


    Een foto van de houtopslag zegt niet zoveel. De geur destemeer!

    Traditie
    In nagenoeg alle literatuur worden drie soorten hout genoemd als meest gewenst en meest gebruikt voor klankkasten binnen de gitaarbouw. En elk vergelijk met andere soorten wordt opgehangen aan die drie soorten. Deze soorten zijn : Palissander (Dalbergia soorten), Esdoorn (Acer soorten) en ‘echte’ Mahonie (Swietenia soorten).

    En de ‘heiligste’ onder de ‘heiligen’ is dan wellicht Rio Palissander (Dalbergia nigra). Maar daar zit sinds 1991 een kapverbod op en het staat op de CITES lijst van bedreigde soorten. Wat nog verhandeld wordt moet voor 1991 gekapt zijn en mag alleen met certificaat van herkomst verkocht worden. Toch wordt het nog steeds gezien als de ‘heilige graal’ onder de houtsoorten voor gitaarbouw. Prijzen zijn echter absurd hoog in vergelijk tot de kwaliteit. Verbijsterend genoeg krijg ik met regelmaat de vraag of ik ook Rio leveren kan.

    Hoe komt dat toch, dat drie houtsoorten zo’n dominante positie hebben? Welnu, neem nu grote gitaarfabrikanten als Martin en Gibson. Zij hebben zich in de eerste helft van de vorige eeuw aardig geprofileerd op de Amerikaanse markt en daarbij altijd hun eigen voorkeuren rond koutkeuze gepromoot. Martin had een voorkeur voor Palissander en Mahonie. En Rio was in die tijd nog ruimschoots voorhanden. Terwijl Gibson veel bouwde met Esdoorn en eveneens Mahonie. Alternatieven waren destijds nauwelijks nodig. Hun succes was het bewijs dat deze houtsoorten bij uitstek geschikt waren voor akoestische gitaren. Een bijkomend effect is wel dat er een soort vastgeroeste traditie is ontstaan.

    Men bouwde echter vooral met wat voorhanden was. Voor Martin en Gibson waren dat de bovengenoemde houtsoorten. Zo werden in het Europa van de 18de en 19de eeuw klankkasten van violen soms niet van Esdoorn maar van Populier (Populus soorten) en Plataan (Platanus soorten) gemaakt. En werd voor luiten naast Esdoorn ook Peren (Pyrus communis) gebruikt. Allemaal vooral ‘plaatselijk’ verkrijgbare soorten. De vraag rijst dan of traditie gekoppeld is aan verkrijgbaarheid of aan doeltreffendheid van een bepaalde houtsoort. Of aan een combinatie daarvan.

    Voor bovenbladen lijkt het iets eenvoudiger te liggen; de alternatieven liggen dichter bij elkaar en zijn daardoor makkelijker te accepteren.

    Groeiende schaarste in de tweede helft van de twintigste eeuw creëerde de noodzaak om met andere houtsoorten hoogwaardige instrumenten te maken. Er is intussen met talloze houtsoorten geëxperimenteerd en vaak met interessante of zelfs buitengewone resultaten. Maar steeds weer wordt er vergeleken met de drie traditionele soorten. En binnen dat vergelijk zijn de meningen soms verdeeld. Zo zou Bubinga (Guibourtia demeusei) qua klankkleur neigen naar Palissander. Ziricote (Cordia dodecandris) zou een vergelijking met de beste sets Rio kunnen doorstaan. En Padoek (Pterocarpus soyauxii) zou het midden houden tussen Mahonie en Palissander. Maar wat is nu klankkleur?


    Nog een paar laklagen. Links Ziricote en rechts Bubinga.

    Klankkleur
    Niets is moeilijker dan verwoorden wat een bepaalde houtsoort met klank doet. Laat ik het anders zeggen: probeer eens iemand die nog nooit straciatella ijs geproefd heeft te vertellen hoe dat smaakt! Oké...! En doe er nu nog eens slagroom bij. Gewoon..., voor de smaak!

    Anders gezegd: als ik over een houtsoort zeg dat het een warme, volle klank geeft met een sprankelend hoog en een vet laag. Wat zegt jou dat dan? En wat stelt je buurman zich erbij voor? Wat is dat, een warme en volle klank of een vet laag??? Warme volle chocolademelk smaakt anders dan koude; maar hoe moet ik dat uitleggen? In mijn ogen is het vooral kretologie die mij uiteindelijk verrassend weinig zegt. Sterker nog, de klankkleur van jouw gitaar, van het instrument dat jij gaat bouwen wordt niet alleen bepaald door houtkeuze. Het is een combinatie van verschillende houtsoorten en je bouwwijze. De combinatie Palissander met een Ceder bovenblad klinkt anders dan Palissander met een Sitka spar bovenblad. Maar zelfs het beste setje Palissander geeft niet de klankkleur die jou beloofd is als je het te dik laat of te dun afwerkt. Een Ebben (Diospyros soorten) toets doet wat anders met klank dan een Palissander toets, maar wist je dat er 400 soorten, ondersoorten en aanverwante soorten Ebben bestaan...!? Welke wilde je ook alweer?


    Een kleine greep uit het toetsen arsenaal.

    Dus wat is nu klankkleur! Het heeft te maken met verschil in respons van verschillende houtsoorten. Met massa en mate van hardheid. En met de juiste meetapparatuur zijn verschillen goed vast te stellen. Maar laten we bij deze voorzichtig stellen dat onze invloed op deze lastige term zich vooral beperkt tot esthetiek - dat wat we mooi vinden - en onze bouwwijze.

    Nou ja, is het drama rond keuze al compleet of..., zie je door de bomen het bos nog? Of tussen het klankhout je gitaar?

    Esthetiek
    Eindelijk!! Daar zijn we dan. Bij dat deel waar we zelf totale invloed op hebben. Niemand die ons nog vertelt over ‘hoe het hoort’ of ‘wat het doet’. Nee, dit gaat over schoonheid; over dat wat jij als (aspirant) gitaarbouwer of als gitarist mooi vindt. Iets wat volledig aan onze eigen opvattingen en inzichten onderhevig is. En wat is nu bepalender dan dat als we onszelf tevreden willen stellen.

    Esthetiek heeft natuurlijk altijd een rol gespeeld. Ook bij fabrikanten als Martin en Gibson en al die anderen. Elke bouwer, elke fabrikant wil dat zijn product mooi is en gewaardeerd wordt. Iets dat niet mooi is verkoopt immers niet. Maar het blijft een sterk individueel bepaald gegeven. En daar liggen jouw kansen. De kracht van een geslaagd gitaarbouw project ligt niet in traditie, niet in klankkleur opvattingen, maar in schoonheid, in esthetiek. In het kiezen van de voor jou mooie houtcombinatie voor het instrument zoals jij dat voor ogen hebt. Kiezen voor esthetiek van je gitaar sluit traditie en klankkleur niet uit maar maakt ze ondergeschikt. Immers, iemand kan de klank van een gitaar van Mahonie gewoon mooi kan vinden. En dat is ook esthetiek.

    Als klankhouthandelaar ben ik me maar al te zeer bewust van de noodzaak van die individuele keuze voor schoonheid. Ik wil mensen die bij mij hout selecteren vooral keuze geven in wat men mooi vindt, want dat is iets waar men zeker invloed op heeft. Mijn advies is derhalve:

    'Pin je niet vast op traditie, laat de zweverige kretologie van klankkleur even voor wat het is, maar kies voor wat je aanspreekt, wat je mooi vind en wat past binnen je mogelijkheden!!'

    Want uiteindelijk geeft dat het resultaat dat je zocht.

    Voor meer informatie ben je welkom op mijn site: www.lionguitars.nl

    Arne Hempenius


    top


     Relevante links:

    Lion Guitars
    Build your Guitar.com


Back to top